Облыс орталығында Төле би мен Абай даңғылдары қайта жаңартылуда. Жаңарту барысында тротуарлар, шағын сәулет нысандарын орнату және жасыл желектерді санитарлық кесу қарастырылған. Город орталығын безендіріп тұрған ғасырлық теректерді не үшін кесу қажет болғанын «СЭР» журналының тілшісі анықтап көрді.
Төле би және Абай даңғылдары — қиылысатын орталық басты көшелер. Олар негізгі көлік артерияларының бірі ғана емес, сонымен бірге Тараздың визит карточкасы болып табылады. Таяу болашақта Таразда Тәуелсіз Мемлекеттер Достығы елдерінің қолөнершілері мен аграршылары алғашқы бірлескен қолөнер фестивалі мен ауыл шаруашылығы жәрмеңкесіне жиналады деп күтілуде. Бұл ауқымды шараға дайындық ТМД елдері деңгейінде өтуде. Тараз қаласы да инфрақұрылымды, жолдарды ретке келтіріп, облыс орталығының көшелері мен даңғылдарын көркейтіп, дайындалып жатыр.
Сонымен, Абай даңғылының Қонаев көшесінен Сүлейменов көшесіне дейінгі бөлігін қайта жаңарту жұмыстары қарқынды жүруде — жерасты ирригациялық желілері жаңартылып, электрмен жабдықтау желілері мен сыртқы жарықтандыру бағандары ауыстырылуда, тротуар плиткалары төселіп, іргелес аймақ көркейтілуде.
«Төле би даңғылын Желтоқсан көшесінен Орталық алаңға дейін жақсарту және қайта жаңарту» жобасы орындықтар, шамдар, плитка төселген тротуар, велосипед жолдары мен шағын сәулет нысандарын орнатуды қарастырады. Мердігер компаниямен жасалған келісімшарт құны 1,9 млрд теңгені құрайды.
Ұңғымаларды бұрғылау жұмыстары жүргізілуде, өйткені жобада автоматты суару жүйесін орнату және аумақты көгалдандыру көзделген — мұнда 150 ағаш отырғызылып, жалпы ауданы 5,2 мың шаршы метр учаске көгалдандырылуы тиіс. Оның алдында Төле би даңғылында осыдан бірнеше ондаған жылдар бұрын отырғызылған теректерді санитарлық кесу жұмыстары жүргізіледі. Қалалық әкімдік бұл ниеті туралы жергілікті БАҚ пен әлеуметтік желілерде алдын ала хабарлап, тұрғындарды кездесуге шақырды, өйткені ғасырлық теректердің кесілуі әлеуметтік желілерде қызу реакция тудыратынын алдын ала болжаған еді.
Мұндай кездесу 22 шілдеде Қайрат Рысқұлбеков атындағы саябақта өтті. Онда шенеуніктер кесудің қажеттілігін нақты ағаштар мисалында көрсетіп түсіндірді. Кездесуге жиналған қала тұрғындары, белсенділер мен жанашыр азаматтар жобаның жүзеге асырылуын жалпы қолдап, отырғызылған ағаштарды сақтап қалу үшін оларды суарып, күтіп-баптау керектігіне басымдық берді.
***
«СЭР» журналына берген сұхбатында Тараз қаласының әкімі Бақытжан ОРЫНБЕКОВ Таразда алматылық Ботаника және фитоинтродукция институтының жұмыс істеп жатқанына біраз уақыт болғанын атап өтті. Осы институттың мамандары қаладағы барлық жасыл желектерді тексерумен, ағаштардың жағдайын, биологиялық жасын, потенциалды қауіптілігін бағалаумен айналысады. Олар емдеуге келетін аурулары болса, ағашты емдеу туралы, не болмаса санитарлық кесу туралы ұсыныстар береді.
— Осы учаскеде біз Төле би даңғылын Желтоқсан көшесінен Орталық алаңға дейін көркейту жұмыстарын жүргізіп жатырмыз, — деді қала басшысы. — Көркейту жұмыстары тек тротуар аймағын ғана емес, сонымен бірге жасыл желектерді, жаңа ағаштар отырғызуды да қарастырады.
Өткен жылдан бері бізде алматылық Ботаника институты жұмыс істеп жатыр және жасыл желектерді түгендеу нәтижесінде Төле би даңғылы бойынша барлығы 240 апатты деп танылған ағаш кесілуге тиіс.
Институттың мұндай ағаштар бойынша ұсынысы — шұғыл кесу. Бұл тек апатты ағаштар емес, бұлар — ауру тарататын сырқат ағаштар. Төле би бойында тек осы учаскеде — Желтоқсан көшесінен Әйтеке би көшесіне дейін — мұндай ағаштардың саны 27.
— Неліктен «шұғыл кесу»?
— Біріншіден, бұл қауіпті. Екіншіден, бұл — аурудың көзі. Не істеп жатқанымызды айтып, жасыл желектерді түгендеудің алғашқы нәтижелерімен таныстыру үшін қаламыздың белсенділерін, ардагерлерін, экологтарын және жай тұрғындарды жинадық.
Барлық көшелер бойынша бүкіл ақпаратты көруге болатын арнайы сайт бар. Қай жерде жүргізілгені, бүгінгі күні қанша ағаш есепке алынғаны, қаншасы кесілуге жататыны жазылған. Жалпы қала бойынша 1 200-ден астам ағаш кесілуге тиіс.
— Бұл қашан басталады?
— Ағаштарды санитарлық кесу жұмысын таяу уақытта бастаймыз. Бастаған кезде, естественно, тұрғындар тарапынан «әкімдік не істеп жатыр?… Жасыл ағаштарды кесіп жатыр…» деген сұрақтар туындайды. Сырттай қарағанда бұл ағаштар жасыл, сау сияқты көрінеді. Бұрақ мұқият қарасаңыз, айқын ауру белгілерін көруге болады.
Көгалдандыру жұмыстары туралы айтқанда, бұл тек жаңа ағаштар отырғызу емес. Бұл, ең алдымен, қолда бар ағаштарды түгендеу және оларға күтім жасау.
Қазір күзге дейін мұның бәрін тазалап, қаладан барлық ауру ағаштарды алып тастауды жоспарлап отырмыз. Күзгі отырғызу кезінде жаңа ағаштарға ауру жұқтырмау үшін. Бұл ретте жаңа көпжылдық ағаштар отырғызамыз, олар арзан тұрмайды.
— Шыршалар емес шығар деп үміттенемін?
— Шырша емес екенін біз де түсінеміз. Санитарлық тазалау бойынша бұл жұмыстың барлығы күзге дейін аяқталуы тиіс. Бұл — ауру, апатты ағаштарды кесу, түбірлерін жулу, өңдеу жұмыстары.
— Төле би даңғылының осы учаскесінде веложол болады деп көзделген. Ол қай жерге дейін созылады?
— Төле би даңғылы бойындағы веложолды Әйтеке би көшесімен қиылысынан бастап әуежайға дейін жалғастырамыз. Қазір ол жерде Желілік саябақ салынуда, ол жерде де веложол бар, болашақта оны қаланың веложолдарымен қосамыз. Бирақ бұл бір күннің шаруасы емес.
— Ағаштарды кесу қажеттілігі мен веложол құрылысы, тротуарды кеңейту өзара байланысты ма? Кейбір пабликтерде Төле би даңғылындағы ағаштар тротуар мен веложолды кеңейту қажет болғандықтан кесіліп жатыр деген пікірлер бар.
— Жоқ, олай емес. Санитарлық кесу ағаштардың апатты жағдайына байланысты болып отыр. Алаңнан Әйтеке би көшесіне дейін 27 ағаш, ал жалпы Төле би бойында 90 ағаш кесілуге тиіс. Тротуарға келетін болсақ, бұл — қыста қар лақтыруға арналған ені 50 см болатын техникалық тротуар. Жолдағы қар гололедке қарсы себетін тұзбен араласатындықтан, ол өсімдіктерге зиян, оны газонға лақтыруға болмайды. Яғни, жолдың жанында 50 сантиметрлік техникалық тротуар, одан кейін жасыл газон және біз отырғызатын жаңа ағаштар болады.
— Кесілген ағаштардың орнына қандай ағаштар отырғызылады?
— Күзде қандай ағаштар отырғызылатыны әлі шешіліп жатыр. Мүмкін платан мен терек шығар, жақсы сұрыптарын іздестіруде. Өйткені бұл — қала орталығы, мұнда әдемі ағаштар болуы керек.
— Исіп тұрған ыстықта қызған плиткалардың үстімен жүру мүмкін емес «Көне Тараз» алаңын көгалдандыру, көлеңке жасау қолға алынады деген ақпарат бар.
— Иә, ондай көгалдандыру жобасы бар. Бирақ ең алдымен Желілік саябақты, Төле биді көркейту бойынша осы жобаны, Май тоғайын, Гидрокешенді аяқтау қажет. Облыс орталығында саябақтарды көркейту бойынша басталып кеткен алты жоба бар. Шашыраңқы кетпей, осы жобаларды аяқтау керек. Ал содан кейін барып — «Көне Тараз».
Еске сала кетейік, 2024 жылы Мәскеуде ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ТМД мемлекет басшылары кеңесінің отырысында елдер арасындағы сауда-экономикалық байланыстарды тереңдету үшін Қазақстанда «Достық жәрмеңкесі» мемлекетаралық бағдарламасын өткізуді ұсынды. Мемлекет басшысы Еуразия қолөнершілері мен аграршыларының қатысуымен өтетін алғашқы көрмені өткізу орны ретінде Тараз қаласын ұсынды. Көрме жыл сайын ұйымдастырылып, ТМД-ның әртүрлі қалаларында өтеді деп күтілуде. «Достық жәрмеңкесі» ТМД елдерінің экономикалық интеграциясына, бірыңғай кедендік кеңістік пен ортақ нарық құруға маңызды үлес қосып қана қоймай, сонымен бірге, ең алдымен, өз дәстүрі, әдет-ғұрпы, өмір салты бар әртүрлі елдердегі адамдардың араласуына мүмкіндік береді. Бұл — Еуразия халықтарының мәдени жақындасуы мен бірыңғай экономикалық және мәдени кеңістік құрудың маңызды құралы.
No responses yet